رویدادهای کارگری این هفته چند ویژگی برجسته داشت. نخست، پیوند مطالبات مزدی با امنیت شغلی.
در ایران‌برک، اعتراض به حقوق و بیمه معوق با بلاتکلیفی کارگرانِ کنار گذاشته‌شده همراه بود. در ایلام، حتی صدور حکم بازگشت به کار نیز هنوز به اشتغال دوباره کارگران منجر نشده است.
دوم، استمرار اعتراضات سازمان‌یافته بازنشستگان با وجود ادامه موقعیت نه جنگ و نه صلح و احتمال از سر گیری جنگ. تجمعات همزمان بازنشستگان مخابرات در شش شهر و اعتراضات بازنشستگان تأمین اجتماعی نشان می دهد که مطالبات معیشتی و درمانی همچنان ظرفیت بسیج جمعی دارند. تداوم این اعتراض‌ها و اشتراک مطالبات، از ویژگی‌های مهم هفته بود.
سوم، گسترش بحران معیشت در میان گروه‌های مختلف مزدبگیر. کارگران صنعتی و پیمانکاری، معلمان، پرستاران و کارکنان دولت، با وجود تفاوت در نوع استخدام، با مسئله مشترک عقب‌ماندن درآمد از هزینه زندگی روبه‌رو هستند. استعفا و خروج از حرفه در آموزش و درمان، کارزارهای درخواست اضافه حقوق و اعتراضات صنفی وجوه مختلف پیامدهای گزارش‌شده این وضعیت هستند. اگر گسترش بحران معیشت بتواند با افزایش خودسامان یابی در میان لایه های مختلف مزدبگیر پاسخ بگیرد، پایه مهمی برای همگرایی های وسیع در جنبش مطالباتی پدید می آورد و قدرت چانه زنی مزد و مستمری بگیران را بالاتر می برد.
چهارم، ضعف قدرت چانه‌زنی جمعی. قراردادهای موقت، پیمانکاری، خطر بیکاری و محدودیت تشکل‌یابی مستقل، امکان پیگیری مؤثر مطالبات را کاهش می‌دهد. تعویق ترمیم مزد در شورای عالی کار نیز در چنین زمینه‌ای اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. نهادهای رسمی به اراده ی خود یا اقدام نمی کنند، یا وعده هایشان با عمل شان تناسبی ندارد.
جمع‌بندی: تصویر هفته، ترکیبی از اعتصاب، اعتراضات چندشهری بازنشستگان، اخراج و بیکارسازی، معوقات مزدی و حوادث مرگبار کار بود. در کنار این رویدادها، تداوم سقوط قدرت خرید و محدودیت ابزارهای دفاع جمعی، زمینه مشترک بخش بزرگی از نارضایتی‌های کارگری و صنفی را تشکیل می‌دهد.
گزارش هفتگی وضعیت کارگران و مزدبگیران – دوازده تا هیجده مهر ۱۴۰۵
الف – اعتراضات کارگری؛ اعتصاب ایران‌برک و مطالبات بازنشستگان
اعتصاب کارگران ایران‌برک رشت از مهم‌ترین تحولات هفته بود. کارگران این کارخانه در اعتراض به پرداخت‌نشدن دستمزدها و حق بیمه دست از کار کشیدند و اعتصاب آنان در روز چهارشنبه نیز ادامه یافت. همزمان، کارگران کنار گذاشته‌شده ی کارخانه از بلاتکلیفی شغلی و پرداخت‌نشدن مطالبات و سنوات خود خبر دادند.
بازنشستگان مخابرات در ادامه «دوشنبه‌های اعتراضی» در شش شهر تهران، اصفهان، کرمانشاه، رشت، سنندج و بیجار، تجمع کردند. پرداخت مطالبات معوق، اجرای کامل آیین‌نامه ۸۹ و رفع مشکلات بیمه تکمیلی، محور مشترک اعتراض‌ها بود. شعارهای «مخابرات ایران قانون نمی‌پذیرد»، «ستاد فرمان امام، حق ما رو خورده» و «دادن حق مردم، واجب‌تر از نماز است» نشان‌دهنده اعتراض بازنشستگان به عملکرد مدیریت شرکت، سهامداران و نهادهای نظارتی بود.
در آغاز هفته نیز بازنشستگان تأمین اجتماعی در چند شهر از جمله تهران، کرمانشاه، رشت، شوش و اهواز تجمع کردند. اعتراض به مستمری‌های ناکافی، گرانی، مشکلات درمان و مطالبات پرداخت‌نشده از محورهای اصلی این تجمعات بود. در رشت شعار «نرخ ارز، تورم، دزدی از جیب مردم» بازتابی از پیوند بحران معیشت با افزایش قیمت‌ها و اعتراض به فساد بود.
ب – اخراج و بیکارسازی؛ از پالایشگاه ایلام تا پتروشیمی‌های ماهشهر
سی و هفت کارگر اخراجی فاز دوم پالایشگاه گاز ایلام با وجود دریافت حکم قطعی بازگشت به کار، همچنان بیکار مانده‌اند. این کارگران در پایان هفته برای پیگیری اجرای حکم به دادگستری چوار مراجعه کردند. مجموع کارگران بیکارشده این پروژه حدود یکصد و پنجاه و دو نفر گزارش شده است. اجرا نشدن حکم بازگشت به کار، مسئله را از یک اختلاف استخدامی فراتر برده و به موضوع ضمانت اجرای حقوق کارگران تبدیل کرده است.
در پتروشیمی‌های ماهشهر و بندر امام نیز گزارش‌هایی از اخراج نیروهای روزمزد، تعلیق قراردادها و کاهش مزایای مزدی منتشر شد. بنابر اظهارات یک فعال کارگری، حدود شصت کارگر روزمزد پتروشیمی امیرکبیر اخراج شده‌اند که نیمی از آنان بازگشته‌اند. در پتروشیمی فن‌آوران نیز کاهش اضافه‌کاری و کارانه، افت شدید دریافتی برخی کارکنان را در پی داشته است.
در نیشکر دعبل خزاعی خوزستان، جوانان بیکار روستاهای اطراف پس از اعتراض و تحویل مدارک استخدامی همچنان بلاتکلیف مانده‌اند. گزارش‌ها از تحویل مدارک حدود دویست متقاضی بومی و نبود برنامه استخدامی شرکت حکایت دارد. ادعای برخورد و فشار بر برخی معترضان نیز مطرح شده و نیازمند پیگیری مستقل است.
پ – دستمزد و معیشت؛ افزایش هزینه‌ها و تعویق ترمیم مزد
در طول هفته، شکاف فزاینده میان دستمزد و هزینه زندگی بار دیگر به یکی از محورهای اصلی اخبار کارگری تبدیل شد. با وجود وعده بازنگری مزد در نیمه دوم سال، تصمیم مؤثری برای جبران کاهش قدرت خرید گزارش نشد.
کارگران پیمانکاری حفاری شمال نیز از تأخیر در پرداخت حقوق و حق بیمه خبر دادند؛ مشکلی که به گفته کارگران، حدود سه هزار نیروی پیمانکاری را درگیر کرده است.
گزارش‌های این هفته همچنین از ناکافی بودن دستمزد برای تأمین خوراک، مسکن، درمان و آموزش و روی‌آوردن برخی کارگران به شغل دوم و سوم حکایت داشت. همزمان، بیش از نُه هزار کارمند دولت در یک کارزار خواستار ترمیم حقوق در میانه سال شدند.
معلمان و پرستاران نیز از این بحران جدا نیستند. محمد حبیبی، سخنگوی شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان، حقوق معلمان دولتی را حدود یک‌سوم خط فقر برآوردشده دانسته و به وضعیت دشوارتر معلمان مدارس غیرانتفاعی اشاره کرده است؛ گروهی که در مواردی با دستمزد بسیار پایین، بیمه ناقص و ناامنی شغلی روبه‌رو هستند.
در بخش درمان، محمد شریفی‌مقدم، دبیرکل خانه پرستار، حقوق ناکافی، اضافه‌کاری، کمبود نیرو، تبعیض در پرداخت‌ها و بی‌اعتمادی به وعده‌های مسئولان را از عوامل خروج پرستاران از حرفه دانسته است.
ت – قراردادهای پیمانکاری؛ استمرار تبعیض و ناامنی شغلی
کارگران حراست میدان نفتی یادآوران نسبت به ثبت عنوان شغلی نامتناسب در سامانه ساماندهی نیروهای شرکتی اعتراض کردند. به گفته آنان، ثبت عنوان «مشاوره» به‌جای وظایف واقعی نگهبانی و انتظامات می‌تواند آنان را از شمول ساماندهی خارج کند.
کارگران پیمانکاری انبار نفت اراک و نیروهای شرکتی توزیع برق نیز خواستار قرارداد مستقیم، حذف واسطه‌های پیمانکاری و رفع تبعیض شغلی شدند.
این موارد نشان می‌دهد مسئله قراردادهای پیمانکاری فقط اختلاف بر سر نوع استخدام نیست؛ عنوان شغلی، سابقه بیمه، میزان دریافتی و دسترسی به حقوق قانونی نیز تحت تأثیر آن قرار می‌گیرد.
ج – بازنشستگان؛ مطالبات پرداخت‌نشده و کاهش ارزش مستمری‌ها
علاوه بر تجمعات اعتراضی، پرداخت‌نشدن مابه‌التفاوت مستمری اردیبهشت بازنشستگان تأمین اجتماعی در چند گزارش هفته مطرح شد. بازنشستگان خواستار زمان‌بندی روشن و پرداخت کامل مطالبات هستند.
همچنین خانواده‌های برخی بازنشستگان متوفی از تأخیر چندماهه در دریافت غرامت بیمه عمر خبر دادند. با ادامه تورم، تأخیر در پرداخت این مطالبات به معنای کاهش ارزش واقعی مبالغی است که بازنشستگان و بازماندگانشان انتظار دریافت آن را دارند.
چ – حوادث کار؛ تلفات سنگین و پرسش درباره ایمنی
سقوط بالابر ساختمان نیمه‌کاره در رویان مازندران با پنج کارگر جان‌باخته و پنج مصدوم، از سنگین‌ترین حوادث کار گزارش‌شده در هفته بود. در روزهای بعد، هویت قربانیان اعلام شد و گزارش‌هایی از تشکیل پرونده قضایی و پلمب کارگاه منتشر شد.
حادثه معدن کرومیت فاریاب نیز با مرگ دو نفر گزارش شد. علاوه بر این، اخبار پراکنده‌ای از مرگ یا مصدومیت کارگران در پروژه‌های ساختمانی، نفتی و صنعتی منتشر شد.
شنبه هیجدهم مهرماه 1405
نظر شما در مورد این نوشته چیست؟