کامیار فکور: کمتر پیش میآید که افراد هنگام خرید کالا به زنجیره تولیدی آن توجه کنند، اما مسیری که یک کالا برای تولید و مصرف طی میکند، ممکن است سختترین کارها را با دستمزدهای ناچیز به کارگران تحمیل کند و آثار مخربی بر محیطزیست بر جای بگذارد. اگر چاقو را به دست جمعیتی بدهیم و وظیفه کشتار حیوانات را به آنها بسپاریم، بسیاری از افراد از مصرف گوشت صرفنظر خواهند کرد. به همین دلیل، افراد تمایل دارند این وظیفه به هیچوجه بر دوش کسانی غیر از کارگران کشتارگاهها نیفتد و زنجیره تولید نادیده گرفته شود.
اما زنجیره تولید گوشت و محصولات دامی تنها با اِعمال خشونت علیه حیوانات همراه نیست، بلکه آسیبهای جدی به محیطزیست وارد میکند.
در سال ۲۰۰۶، بخش غذا و کشاورزی سازمان ملل اعلام کرد که دامداریها مسئول هیجده درصد از کل گازهای گلخانهای تولید شده توسط بشر هستند. در سال ۲۰۰۹، سازمان نظارت جهانی با انتقاد از روشهای محاسباتی سازمان فائو و با در نظر گرفتن فاکتورهای بیشتر و دقیقتر، اعلام کرد نقش دامداریها بسیار بدتر از آنچه فائو اعلام کرده، است و به گفته این سازمان، صنعت دامداری مسئول پنجاه و یک درصد گازهای گلخانهای تولید شده توسط بشر است. با این حال، بحث درباره نقش صنعت دامداری در گرمایش جهانی با محافظهکاریها و ترسهای زیادی روبهرو است.
اما چرا دامداریهای صنعتی اینگونه بر زمین فشار میآورند؟
تخمیر رودهای به فرآیند تخمیر بیهوازی غذا توسط میکروبها در دستگاه گوارش حیوانات اشاره دارد. در نتیجه این فرآیند، متان آزاد میشود. فعالیتهای تخمیری باکتریها در روده نشخوارکنندگان سهم زیادی در انتشار گاز متان دارند. متان، یکی از گازهای گلخانهای است که گرچه از نظر اندازه پخش شدن در فضا پس از دیاکسید کربن در رده دوم قرار دارد، اما تأثیر یک مولکول آن، بیست و پنج برابر یک مولکول دیاکسیدکربن در گرمایش زمین است. در دورههای مختلف یخبندان، میزان متان از سیصد و پنجاه «پی پی بی وی» تا هفتصد نوسان داشته است.
این مقدار در دوره پیش صنعتی نیز هفتصد «پی پی بی وی» و هم اکنون به هزار و هشتصد «پی پی بی وی» رسیده است. با این حال، کاهش سریع متان میتواند در کوتاهمدت به مهار گرمایش جهانی کمک کند. به عقیده دانشمندان، اگر انتشار گاز متان کاهش یابد، میتوان تا سه دهمِ درجه سانتیگراد از افزایش دمای جهانی جلوگیری کرد. کود حیوانی نیز به دلیل انتشار گازهای نیتروژن اکسید و متان در هوا، آثار مخربی بر اکوسیستم یک ناحیه و به طور کلی بر گرمایش جهانی دارد.
تخمیر رودهای در نشخوارکنندگان، به ویژه در دامداریهای صنعتی با تراکم بالای دام، منجر به تولید قابل توجه متان میشود. این افزایش تولید متان، مستقیما با تقاضای جهانی رو به رشد برای محصولات دامی، مخصوصا گوشت قرمز، مرتبط است. کود حیوانی نیز منبع مهمی از انتشار گازهای گلخانهای، شامل متان و اکسید نیتروژن، است. مدیریت نادرست کود در دامداریهای صنعتی، به دلیل تراکم بالای دام و عدم استفاده از روشهای مناسب، این مشکل را تشدید میکند. افزایش غلظت متان در جوّ، تأثیر مخربی بر گرمایش زمین دارد و کاهش انتشار آن، حتی در کوتاهمدت، میتواند تأثیر مثبتی داشته باشد.
سرمایهداری از چندین طریق در تشدید این مشکل نقش دارد:
اول – با تبلیغات و بازاریابی، تقاضا برای محصولات دامی را افزایش میدهد.
دوم – با تمرکز بر سودآوری، روشهای متمرکز و پرتراکم را در دامداریها رواج میدهد که باعث افزایش تولید و آلودگی میشود و هزینههای محیطزیستی را در قیمت محصولات لحاظ نمیکند.
سوم – به طور ساختاری به پایداری محیط زیست توجه کافی ندارد و تمرکز بر رشد اقتصادی کوتاهمدت را بر تخریب محیط زیست و مصرف بیرویه منابع ترجیح میدهد.
چهارم – نابرابری اقتصادی ایجاد میکند که کشورهای در حال توسعه و مناطق کمبرخوردار را به استفاده از روشهای غیرپایدار برای تولید محصولات دامی برای بازارهای منطقهای و جهانی مجبور میکند. در نتیجه، مشکل انتشار گازهای گلخانهای از دامداری، مسئلهای صرفا محیطزیستی نیست، بلکه یک مسأله سیستماتیک است که به ساختارهای اقتصادی و اجتماعی مرتبط است.
اما تنها انتشار متان نیست که دامداریهای صنعتی را جزو صنایع مخرب قرار میدهد؛ بلکه باید به آلودگی آب، مصرف بالای منابع غذایی و زیر کشت رفتن زمینهای بیشتر و همچنین مصرف بالای آب در تولید محصولات دامی نیز اشاره کرد.
دامداریهای صنعتی زمینهای بیشتری را تحت کشت محصولات دامی قرار میدهند که باعث تخریب زیستگاهها و تنوع زیستی میشود. برای تأمین علوفه و خوراک دام، جنگلها و مراتع طبیعی تخریب میگردد که این امر به کاهش تنوع زیستی و نابودی زیستگاهها منجر میشود. همچنین، استفاده از سموم و کودهای شیمیایی در کشاورزی مرتبط با دامداری میتواند به آلودگی خاک و آبهای زیرزمینی منجر شود.
عدم رعایت نکات بهداشتی توسط دامداریها میتواند منجر به ورود مستقیم کودهای حیوانی و فاضلاب دامها به رودخانهها یا منابع آب زیرزمینی یک منطقه شود. این سموم نه تنها تأثیرات منفی بر اکوسیستم یک منطقه میگذارند، بلکه میتوانند به راحتی وارد زنجیره غذایی انسانها شده و منجر به مرگ و بیماری شوند. صنعت دامداری یکی از صنایع آببر جهان محسوب میشود. مصرف محصولات دامی بیش از یکچهارم ردّپای آب در زندگی انسانها را شامل میشود. به گفته کارشناسان، برای تولید یک کیلوگرم گوشت گاو، پانزده هزار و چهارصد و پانزده لیتر آب مصرف میشود که بالاترین مصرف آب بین سایر مواد غذایی است. هر حیوان زنده دارای سه مؤلفه ردّپای آب مجازی است که شامل مقدار آب مورد نیاز برای رشد و مصرف غذا، سرویس و نظافت و نوشیدن و آماده کردن غذای حیوان میباشد. مصرف آب در زنجیره تولید گوشت در کشورهایی مانند ایران که بهرهوری پایینی دارند، به مراتب بیشتر است.
براساس تحقیقی با عنوان «استفاده از مفهوم ردّپای آب مجازی در تولیدات دامی برای حفاظت منابع آب»، آب مجازی در گوشت گاو در ایران سه برابر متوسط جهانی عنوان شده است. همچنین متوسط ردّپای آب مجازی در شیر در ایران دو و نیم برابر متوسط جهانی است.
با این حال، صنعت دامداری یکی از سودآورترین و اصلیترین صنایع جهانی است که مصرف بیشتر محصولات آن نقل زبان رسانههاست.
منبع: سرخ بوم
اتحاد کارگران انقلابی ایران 
بیان دیدگاه