پاسخ کوتاه برای آنها که فرصت خواندن یادداشت را ندارند: جمهوری اسلامی دشمنی جدی است، شباهتی به کاریکاتوری که شماری از رسانهها و فعالان سیاسی از رژیم تصویر میکنند، ندارد و از الگوهای بهروز، ابزارهای قضایی و امنیتی تاثیرگذار و دستگاه تبلیغاتی وسیع برای اختلال در اطلاعرسانی آزاد، استفاده میکند.
بعدازظهر یکشنبه ۳۰ اردیبهشت، هلیکوپتر حامل ابراهیم رئیسی و همراهانش سقوط کرد؛ در شهرستان ورزقان. بلافاصله تلاش کردم با منابعی در ورزقان تماس بگیرم. طی چند سال گذشته، درباره موضوعات مختلف این شهرستان کوچک، دستکم هشت گزارش ژورنالیستی وبیست خبر نوشته بودم و برای مستند کردن پرونده حقوق بشری یک روزنامهنگار، یک وکیل و ۴۸ کارگر معدن سونگون و تکمیل پرونده دو تن از مقامهای قضایی این شهرستان بهعنوان ناقض حقوق بشر، با دهها نفر در ورزقان مصاحبه کرده بودم.
طبیعتا هم منطقه را خوب میشناختم و هم به لیستی بلندبالا از منابع دسترسی داشتم که احتمال میدادم یا از جزئیات سقوط هلیکوپتر اطلاعاتی دستاول دارند یا میتوانند منابع مطلع دیگری را معرفی کنند.
اما جمهوری اسلامی مشابه شماری زیادی از رویدادهای مهم اجتماعی در گذشته، اینبار هم تلاش کرد تمامی درگاههایی که یک روزنامهنگار میتوانست با کسب اطلاعات و اسناد، روایت رسمی را به چالش بکشید، بست.
ساعتی پس از سقوط هلیکوپتر، پلیس فتا، ماموران اداره اطلاعات تبریز و مقامهای دادستانی استان آذربایجان شرقی، با رسانهها و روزنامهنگاران فعال در این استان تماس گرفته و تاکید کردند: «حق انتشار اخبار و تصاویر اختصاصی را ندارید. اخبار را تنها از منابع رسمی بازنشر کنید.»
همچنین شماری از روزنامهنگاران و فعالان رسانهای اهل تبریز و اهر از حضور در منطقه وقوع حادثه منع شدند. مقامهای دولتی هم یا از ترس برخوردهای قضایی و امنیتی پاسخ تماس من را نمیدادند و یا پاسخ به سوالاتم را به آینده موکول میکردند.
همزمان معدن سونگون عملا تبدیل به پادگانی نظامی شده بود، ورزقان شرایطی بهشدت امنیتی داشت و به نظر میرسید، نیروهای امدادی معدن سونگون آگاهانه برای جستجو به مناطقی دور از نقطه سقوط هلیکوپتر اعزام میشوند.
من یکی از دهها روزنامهنگاری بودم که پیگیریهایش نتایجی رضایتبخش نداشت. شمار زیادی از روزنامهنگاران داخل کشور هم عملا پس از تهدید شدن از سوی مقامهای قضایی و امنیتی ناگزیر پیگیریهایشان را متوقف کردند.
از ساعات ۱۹ روز یکشنبه، عملا جمهوری اسلامی توانست انحصار خبری در ارتباط با سقوط هلیکوپتر حامل ابراهیم رئیسی و همراهانش را به دست بگیرد. پس از آن بازنشر اظهارنظر مقامهای غیرنظامی استان آذربایجان شرقی متوقف شد و به مرور این رسانههای جریان اصلی جمهوری اسلامی بودند که تبدیل به منبع اصلی انتشار تمامی اخبار پیرامون این رویداد شدند.
هرچند کماکان سوالات بیپاسخ و تناقضات جدی در روایت جمهوری اسلامی از سقوط هلیکوپتر حامل ابراهیم رئیسی و همراهانش وجود دارد؛ اما رسیدن به یک روایت متفاوت از آنچه جمهوری اسلامی ادعا کرده، نیاز به اطلاعات و اسناد دستاول بیشتری دارد. شاید بعدها اسرار این رویداد تاریخی افشا شود؛ اما آنچه مسلم است اکنون باید راههایی جدید و تکنیکهایی بدیع یافت برای عبور از سازوکارِ چندلایهی سرکوبِ اطلاعرسانیِ مستقل در ایران.
گزارش از: پرویز یاری
اتحاد کارگران انقلابی ایران 
بیان دیدگاه